Ontsteking van de alvleesklier

Ontsteking van de alvleesklier (pancreatitis) kan acuut of chronisch zijn. De acute ontsteking wordt bij de meeste patiënten veroorzaakt door galstenen. Het leidt ertoe dat de klier tot op zekere hoogte “zichzelf verteert”. Het typische symptoom van acute pancreatitis is pijn in de bovenbuik die in de vorm van een riem naar de rug straalt. Lees meer over symptomen, oorzaken, diagnose en behandeling van pancreatitis!

De eerste stap bij pancreatitis is om te stoppen met het gebruik van alcohol. Hij wordt beschouwd als de belangrijkste oorzaak van de ziekte.

Dr. med. Mira Seidel

Kort overzicht

Definitie: acute of chronische ontsteking van de alvleesklier (klier in de buik die spijsverteringsenzymen en belangrijke hormonen aanmaakt)
Symptomen: Acute pancreatitis: ernstige pijn in de bovenbuik die naar de rug kan uitstralen; ook rubberen buik, misselijkheid en braken, koorts, geelzucht, blauwachtige verkleuring van de huid. Chronische pancreatitis: gewichtsverlies, spijsverteringsproblemen, vermoeidheid, loopstoornissen, nachtblindheid, bloedingsneiging, enz.
Oorzaken: Bij acute pancreatitis meestal galstenen of alcoholgebruik, minder vaak medicijnen, infecties etc. De trigger voor chronische pancreatitis is meestal regelmatig alcoholgebruik. Minder vaak voorkomende oorzaken zijn stofwisselingsziekten of genetische defecten.
Onderzoeken: Overleg met de patiënt (anamnese), lichamelijk onderzoek, bloedonderzoek (pancreasenzymen, calcium, gamma-GT, alkalische fosfatase, leverwaarden, etc.), stoelgangonderzoek, beeldvormingsprocedures (echografie, röntgenfoto, eventueel magnetische resonantie beeldvorming, computertomografie), galonderzoek (ERCP)
Behandeling: Acute pancreatitis: hydratatie, medicatie, kortdurende onthouding van voedsel, gevolgd door licht voedsel, mogelijk kunstmatige voeding, verwijdering van bestaande galstenen; een operatie is zelden nodig. Chronische pancreatitis: Levenslange onthouding van alcohol, inname van spijsverteringsenzymen en vitamines, mogelijk toediening van insuline, zelden operatieve ingreep.
Prognose: Afhankelijk van het beloop (acuut / chronisch) en de ernst van de ontsteking.

Acute pancreatitis: symptomen

Plotselinge, hevige pijn in de bovenbuik is een veel voorkomend teken van acute pancreatitis. Symptomen zoals een opgeblazen buik, misselijkheid en braken worden vaak toegevoegd. Het type en de omvang van de symptomen zijn afhankelijk van de ernst van de ontsteking en de eventuele gevolgen. Samenvattend kunnen symptomen en complicaties van de volgende typen optreden bij acute pancreatitis:

acute, ernstige pijn in de bovenbuik: plotselinge pijn in de bovenbuik die in een riemachtige vorm naar de rug of soms in een andere richting uitstraalt en enkele dagen kan aanhouden. Als galstenen de oorzaak zijn van acute pancreatitis, kan de pijn koliekachtig zijn (d.w.z. toename en afname van golven).
Misselijkheid en braken: De pijn in de bovenbuik bij acute pancreatitis gaat meestal gepaard met misselijkheid en braken.
Winderigheid en opgeblazen buik: Bij acute pancreatitis is de maag vaak opgeblazen als een rubber (“rubberen buik”) en is hij gevoelig voor druk.
Blozen in het gezicht
Koorts en zwakte: Temperaturen boven 38 ° C zijn een afweermechanisme van het lichaam dat optreedt als onderdeel van ontstekingsreacties. Vaak is de bloeddruk ook erg laag. Beide leiden ertoe dat de patiënt zich slap en moe voelt.
Bloedsomloopproblemen: vrijgekomen ontstekingsstoffen zorgen ervoor dat de vaatwanden meer doorlaatbaar worden. Hierdoor kan vloeistof gemakkelijker in het omringende weefsel ontsnappen. Dit verlaagt de bloeddruk, wat problemen met de bloedsomloop kan veroorzaken. Er kan zelfs een circulatieschok optreden!
Waterophoping in de buik en longen: Als gevolg van acute pancreatitis kan vocht zich ophopen in de buikholte (ascites, ascites) of tussen de longen en de borstwand (pleurale effusie).
Blauwachtige verkleuring van de huid: bij ernstige acute pancreatitis kunnen blauwachtig-groenige vlekken (blauwe plekken) verschijnen rond de navel (teken van Cullen) of op de zijflanken (teken van Gray-Turner). Ze worden veroorzaakt door kleine bloedingen in het oppervlakkige vetweefsel. Dit symptoom wordt beschouwd als een ongunstig teken van het verdere verloop van acute pancreatitis.
Geelzucht (geelzucht): de acute ontsteking van de alvleesklier is meestal te wijten aan een galblaasaandoening. Als dit orgaan niet meer goed werkt, blijft bilirubine, een afbraakproduct van het rode bloedpigment (hemoglobine), in het lichaam en wordt het op verschillende plaatsen afgezet. De eerste is de sclera, dat wil zeggen het wit van de ogen dat vervolgens verkleurt. Later nestelt het bilirubine zich ook in de huid en slijmvliezen, die daardoor ook geel worden.

Acute pancreatitis: oorzaken en risicofactoren

Acute pancreatitis wordt in ongeveer 45 procent van de gevallen veroorzaakt door galstenen (galpancreatitis): de gal (geproduceerd in de lever en tijdelijk opgeslagen in de galblaas) en de spijsverteringsafscheidingen van de alvleesklier (pancreassap) stromen gewoonlijk via een gemeenschappelijke kanaal Dunne darm. Als deze doorgang wordt geblokkeerd door galstenen, komt het pancreassap terug in de pancreas (en de gal in de richting van de lever). De spijsverteringsenzymen in het opgehoopte pancreassap zijn dan al actief in de alvleesklier in plaats van in de darm zoals bedoeld. Ze vallen het klierweefsel aan zodat de alvleesklier zichzelf tot op zekere hoogte verteert ( proteolytische autodigestie ). Het beschadigde weefsel activeert het immuunsysteem en er treedt een ontstekingsreactie op.

Alcohol is de tweede belangrijkste oorzaak van acute pancreatitis. Het is verantwoordelijk voor ongeveer 35 procent van alle ziekten. Alcohol tast het pancreasweefsel rechtstreeks aan en veroorzaakt een ontstekingsreactie.

Overtollige alcohol is niet noodzakelijkerwijs nodig om acute pancreatitis te ontwikkelen. Sommige mensen reageren op een relatief matige hoeveelheid alcohol met een ontsteking van de alvleesklier.

Minder vaak voorkomende oorzaken van acute pancreatitis (ongeveer 15 procent van alle gevallen) zijn:

Virale infecties zoals bof, HIV, virale hepatitis
bepaalde medicijnen zoals diuretica, antihypertensiva, hormonen
sterk verhoogde calciumspiegel, bijv. als de bijschildklier overactief is
sterk verhoogde bloedlipidenwaarden (> 1000 mg / dl)
Biliaire systeemspiegeling (ERCP), buikletsel of operatie
Overerving (erfelijke pancratitis)
anatomische eigenaardigheden

Bij ongeveer 15 procent van de getroffenen kan geen oorzaak voor de pancreatitis worden gevonden. Artsen noemen dit idiopathische pancreatitis .

Chronische pancreatitis

In tegenstelling tot acute pancreatitis is chronische pancreatitis een terugkerende ontsteking van de alvleesklier . In 70 tot 80 procent van de gevallen is de trigger regelmatig alcoholgebruik. Mensen reageren anders op het pleziergif: soms zijn zelfs kleine hoeveelheden alcohol voldoende voor een chronische ontsteking van de alvleesklier.

De ziekte begint vaak sluipend met milde tot matige symptomen. Riemvormige pijn in de bovenbuik is – net als bij acute pancreatitis – een typisch symptoom. Vaak verschijnen ze na het eten. Andere veel voorkomende symptomen van chronische pancreatitis zijn onder meer gewichtsverlies, indigestie, misselijkheid, braken en glanzende, stinkende ontlasting (vette ontlasting).

Meer informatie over de oorzaken, symptomen, behandeling en gevolgen van een chronisch ontstoken alvleesklier vindt u onder Chronische pancreatitis.

Acute pancreatitis: onderzoeken en diagnose

Als u mogelijke tekenen van (acute) pancreatitis krijgt, moet u rechtstreeks contact opnemen met uw huisarts of een specialist in interne geneeskunde en gastro-enterologie. Als de klachten buiten kantooruren optreden, is het raadzaam om naar een ziekenhuis te gaan. U moet niet aarzelen om medische hulp in te roepen, vooral als u ernstige symptomen heeft! Vooral acute pancreatitis kan niet alleen erg pijnlijk zijn, maar ook potentieel levensbedreigend.

Onderzoek naar medische geschiedenis

Ten eerste zal de arts u precies vragen naar uw symptomen. Hij zal ook informeren naar mogelijke oorzaken van pancreatitis. Typische vragen tijdens dit anamnese-interview zijn:

Heeft u koorts of bent u ziek?
Kwamen de symptomen plotseling op? Of treedt u bij bepaalde gelegenheden op?
Bent u bekend dat u galstenen heeft?
Heeft u medicijnen gebruikt en zo ja, welke?
Heeft u veel alcohol gedronken voordat de symptomen optraden of drinkt u regelmatig alcohol?
Heeft u een bloedtest ondergaan die een hoog vet- of calciumgehalte in uw bloed aantoont?
Heeft je ontlasting een vette glans?

Fysiek onderzoek

Het interview wordt gevolgd door een lichamelijk onderzoek. De arts zal u vragen uw maag leeg te maken. Op deze manier kan de arts controleren of u een elastische en strakke “rubberen buik” heeft – een veel voorkomend teken van acute pancreatitis. Daarnaast is de maag dan vaak erg pijngevoelig. Patiënten buigen daarom vaak hun benen om de pijn een beetje te verlichten.

Tijdens het lichamelijk onderzoek zoekt de arts ook naar blauwe plekken op de zijflanken en rond de navel en controleert hij of het wit van de ogen en de huid geel is geworden.

Bloedtesten

Bepaalde bloedwaarden helpen om (acute) ontsteking van de alvleesklier uit te sluiten of te bevestigen: bij pancreatitis kunnen bijvoorbeeld verhoogde niveaus van de pancreasenzymen lipase en alfa-amylase in het bloed worden gedetecteerd. Verhoogde enzymniveaus kunnen ook andere oorzaken hebben, dus ze zijn geen bewijs van pancreatitis.

Andere bloedwaarden die worden bepaald bij verdenking op pancreatitis zijn bloedsuiker- , nier- en leverwaarden . Ook het calciumgehalte wordt gemeten: verhoogde calciumspiegels kunnen de oorzaak zijn van acute pancreatitis.

Verhoogde niveaus van gamma-GT en alkalische fosfatase (AP) kunnen wijzen op verstopping van de gal.

Bovendien kan de arts de ontstekingsniveaus meten, zoals het C-reactive protein (CRP). Als het wordt verhoogd, duidt dit meestal op een ontsteking in het lichaam. De CRP-waarde is ook geschikt om het verloop van acute pancreatitis te volgen.

Beeldvormingsprocedures

Om een betrouwbare diagnose van pancreatitis te kunnen stellen, moet de arts de buik onderzoeken met een beeldvormende test. De gemakkelijkste en snelste methode is een echografisch onderzoek (echografie). Dit kan vaak worden gebruikt om galstenen te identificeren, die meestal de oorzaak zijn van acute pancreatitis. Bovendien kan de arts echografie gebruiken om de omvang van de ontsteking te beoordelen en veranderingen als gevolg van de ziekte te ontdekken. Dit kan zwelling van de alvleesklier, dood weefsel en het vasthouden van water in de buik en longen omvatten.

Als de echobevindingen geen uitsluitsel geven, kan magnetische resonantiebeeldvorming (MRI) of computertomografie (CT) duidelijkheid brengen. Beide methoden leveren zeer gedetailleerde afbeeldingen van het onderzochte weefsel op. Ze worden ook gebruikt voor ernstige pancreatitis.

Met een röntgenonderzoek kan de arts de functie van de longen en darmen controleren. Waterophoping tussen de longen en de borstwand en ook in de buik zijn duidelijk te zien op de röntgenfoto. Eventuele luchtbellen in een verlamde darm zijn ook zichtbaar.

Endoscopisch onderzoek

Als er een vermoeden bestaat dat de galwegen geblokkeerd zijn door galstenen of een tumor in het gebied van de galwegen, kan de arts een galspecimen uitvoeren: meer precies, het is een exemplaar van de alvleesklier en galklieren en de galblaas. De medische term voor dit endoscopisch onderzoek is endoscopische retrograde cholangiopancreatografie (ERCP).

Galstenen die worden ontdekt, kunnen meestal onmiddellijk worden verwijderd met ERCP.

Krukonderzoek

Als een chronische pancreatitis wordt vermoed, kan de arts een ontlastingsmonster van de patiënt naar het laboratorium sturen voor analyse. Dit meet het niveau van het pancreasenzym elastase , dat normaal onveranderd in de ontlasting wordt uitgescheiden. Als weefsel beschadigd is (bijvoorbeeld als gevolg van chronische pancreatitis), bereikt minder elastase de dunne darm en de ontlasting. Dan is de elastase-concentratie in de ontlasting ongewoon laag.

Aangezien sommige ziekten symptomen kunnen veroorzaken die vergelijkbaar zijn met die van pancreatitis, moet de arts deze als onderdeel van de diagnose uitsluiten. Deze ziekten omvatten bijvoorbeeld myocardinfarct, appendicitis, gal- en nierkoliek, buitenbaarmoederlijke zwangerschap en longembolie.

Acute pancreatitis: behandeling

Acute pancreatitis is mogelijk levensbedreigend. Patiënten moeten daarom in het ziekenhuis worden behandeld, in ernstige gevallen zelfs op de intensive care. Voldoende hydratatie en adequaat pijnbeheer zijn belangrijke onderdelen van de behandeling. Als u pancreatitis heeft, moet uw dieet bovendien worden aangepast. In bepaalde omstandigheden

Pancreatitis – hydratatie

Bij patiënten met een ontsteking van de alvleesklier dringt veel vocht uit de bloedvaten het weefsel binnen. Als gevolg hiervan is er een tekort aan vocht in de bloedvaten. De bloeddruk daalt, mogelijk tot het punt dat de bloedsomloop als gevolg van shock faalt. De patiënt krijgt daarom via een infuus voldoende vocht. Als ze ook geen bloedzouten (elektrolyten) hebben, worden deze ook bij de infusie gegeven.

Pancreatitis – medicatie

Pijnstillers en anticonvulsieve medicatie helpen tegen de hevige, vaak krampachtige pijn. Bij ernstige acute pancreatitis krijgen patiënten vaak ook antibiotica: het doel is om in een vroeg stadium een bacteriële infectie van de ontstoken alvleesklier te voorkomen of te bestrijden. Bij acute pancreatitis kunnen in sommige gevallen bloedstolsels (trombose) ontstaan, daarom injecteren artsen het anticoagulans heparine als voorzorgsmaatregel.

Pancreatitis – dieet

Om de alvleesklier te verlichten, mogen patiënten een paar dagen niets eten. Dit geldt vooral als u last heeft van misselijkheid en braken. Vooral bij ernstige acute pancreatitis en complicaties krijgen de getroffenen de nodige voedingsstoffen via infusies (parenterale voeding). Soms wordt later een dunne-darmsonde ingebracht: de arts leidt voorzichtig een dunne buis over de neus of mond van de patiënt, door de slokdarm en maag, en in de dunne darm. Deze sonde kan worden gebruikt om voedingsstoffen naar de darm te leiden.

Zodra de patiënt weer mag eten, begint men met een licht dieet (beschuit, rijstpap, thee, etc.). Vette voeding mag pas na twee à drie weken weer en dan voorlopig alleen in kleine hoeveelheden. Alcohol is taboe. Uw behandelend arts zal u nauwkeurigere tips geven over hoe u moet eten als u pancreatitis heeft. Hij kan de patiënt ook aanraden tijdelijk enzymsupplementen te nemen die de spijsvertering bevorderen.

Verwijdering van galstenen

Als galstenen de oorzaak zijn van acute pancreatitis (biliaire pancreatitis), worden ze meestal endoscopisch verwijderd met behulp van ERCP. Grotere stenen worden eerst verpletterd met schokgolven (schokgolftherapie).

chirurgie

Als de alvleesklier ernstig en acuut is, is een operatie soms noodzakelijk. Vooral als veel pancreasweefsel is afgestorven door een ontsteking (necrotiserende pancreatitis), moet dit worden weggesneden.

Acute pancreatitis: beloop en prognose

Als er geen complicaties zijn, is de prognose voor acute pancreatitis meestal goed. Met de juiste behandeling herstelt ongeveer 80 procent van de patiënten binnen ongeveer één tot twee weken. In ongeveer 20 procent van de gevallen treden echter ernstige gevolgen op. Het genezingsproces kan dan weken of maanden duren. Bij ernstige acute pancreatitis sterft ongeveer 15 procent van de mensen.

Ranson-score-indicator

Om de prognose van acute pancreatitis in individuele gevallen beter in te schatten, gebruiken artsen de zogenaamde Ranson-score. Diverse klinische parameters en laboratoriumwaarden worden beoordeeld binnen de eerste 48 uur na opname van de patiënt in de kliniek:

Bij opname in het ziekenhuis
Leeftijd	> 55 jaar	1 punt
Witte bloedcellen (leukocyten)	> 16000 per mm ³	1 punt
Lactaat dehydrogenase (LDH)	> 350 U / liter	1 punt
Aspartaataminotransferase (ASAT)	> 250 U / liter	1 punt
Glucose	> 11,1 millimol per liter of> 200 milligram per deciliter	1 punt
48 uur na opname in het ziekenhuis
Hematocriet daling	> tien procent	1 punt
Ureum verhoging	> 1,8 millimol per liter	1 punt
Calciumgehalte in serum	<2 millimol per liter	1 punt
Arteriële partiële zuurstofdruk	<60 mm Hg	1 punt
Basistekort in het bloed	> 4 mEql	1 punt
Verlies van vocht uit het vaatstelsel naar de weefsels	> 6 liter in 48 uur	1 punt

Voor elk toepasselijk criterium wordt één punt toegekend in de Ranson-score. Hoe hoger de puntenwaarde, hoe groter de kans op fatale acute pancreatitis ( mortaliteitsprognose ).

Mogelijke complicaties

Indien onbehandeld, kan acute pancreatitis overal in het lichaam complicaties veroorzaken:

Volumedepletieschok (hypovolemische shock): de bloedvaten worden beter doorlaatbaar als gevolg van de ontsteking. Als daardoor te veel vloeistof in het omringende weefsel ontsnapt, ontstaat er een gevaarlijk volumetekort in het vaatstelsel – de bloeddruk kan zo sterk dalen dat de organen niet meer voldoende van zuurstof kunnen worden voorzien. Het resultaat is een hypovolemische shock.

Darmverlamming: Elke ontsteking in de bijkeuken kan de normale stoelgang verstoren. Deze kunnen zelfs volledig tot stilstand komen, waardoor het voedsel niet meer vervoerd kan worden. Dan is er een levensbedreigende darmverlamming (paralytische darmobstructie)! Mogelijke tekenen zijn onder meer ernstige pijn en gas. In extreme gevallen braakt de patiënt ontlasting. Een darmobstructie moet altijd zo snel mogelijk worden behandeld!

Pancreaspseudocysten: nadat acute pancreatitis is verdwenen, kunnen met vloeistof gevulde holtes worden gevormd in de pancreas, die worden omgeven door collageenvezels en wondgenezend weefsel. Ze worden pancreaspseudocysten genoemd. Ze blijven vaak klein, veroorzaken geen symptomen en verdwijnen vanzelf binnen een paar weken. Maar soms veroorzaken ze ook klachten zoals een maagklachten of een vol gevoel. Bovendien bestaat er bij grotere pseudocysten het risico dat ze scheuren en beginnen te bloeden of geïnfecteerd raken en een abces vormen. Om dit te voorkomen wordt bij grotere pseudocysten de vloeistof via een holle naald van buitenaf afgezogen (drainage). Soms is ook een operatie nodig.

Necrotiserende infectieuze pancreatitis: Zelden ontwikkelt acute pancreatitis zich tot necrotiserende infectieuze pancreatitis. Dit betekent dat klierweefsel sterft door een ontsteking (necrose) en dat het dode weefsel besmet raakt met bacteriën. Deze gevaarlijke complicatie kan leiden tot wat bekend staat als SIRS (systematisch ontstekingsreactiesyndroom) : het wordt gekenmerkt door de ontsteking die zich door het lichaam verspreidt. Mogelijke tekenen hiervan zijn hoge koorts (maar soms een lage temperatuur), een snelle pols en snelle ademhaling. Het risico bestaat dat organen falen!

Acute pancreatitis: preventie

De getroffenen hebben meestal het gevoel dat de acute pancreatitis uit het niets is gekomen. In feite duurt het echter vaak lang voordat een dergelijke ziekte zich ontwikkelt door middel van een passende levensstijl. Om acute pancreatitis te voorkomen, moet u daarom:

eet vetarm
drink weinig of geen alcohol
Laat u behandelen voor ziekten zoals hoge bloedlipideniveaus of overactieve bijschildklieren

Vooral mensen die een acute pancreatitis hebben gehad, moeten op deze tips letten!

Extra informatie

Richtlijnen:

Richtlijn “Chronische pancreatitis: definitie, etiologie, diagnostiek en conservatieve, interventionele endoscopische en chirurgische therapie van chronische pancreatitis” van de Duitse vereniging voor spijsverterings- en stofwisselingsziekten (2012)

Zelfhulp:

Werkgroep van pancreatectomized eV: https://www.bauchspeicheldruese-pankreas-selbsthilfe.de/